کتاب یک ون شبهه

کتاب مربع های قرمز، یا خاطرات شفاهی حاج‌حسین یکتا از دوران کودکی تا پایان دفاع مقدس، کتابی درباره‌ی زندگی، کارها و فعالیت‌های حسین یکتا است. حسین یکتا در سال ۱۳۴۶ در قم متولد شد. او در جنگ ایران و عراق حضور داشت و یک چشمش را در جریان جنگ از دست داد. یکتا در حال حاضر عضو شورای مرکزی قرارگاه عمار است و سابقه فرماندهی قرارگاه خاتم الاوصیا را هم در کارنامه‌ی خود دارد. اما شهرت حسین یکتا به دلیل برگزاری اردوهای راهیان نور است که برای بازدید دانشجویان و دانش‌آموزان از مناطق جنگی ترتیب داده می‌شود.

این کتاب در ۱۰ فصل به بررسی ۱۰ قاعده اساسی در کار فرهنگی و تشکیلاتی پرداخته و در هر فصل، مثال‌هایی هم که از خاطرات و تجربه‌های عینی افراد گرفته شده، جهت کاربردی شدن این قواعد آورده شده است. همچنین در بخش ضمیمه کتاب، ضمن آسیب‌شناسی نحوه اجرا و برگزاری یک برنامه فرهنگی، شیوۀ رویارویی با مسائل و چالش‌های موجود در فرآیندهای فکری و اجرایی برنامه‌های فرهنگی به عنوان تمرین درنظر گرفته شده است. بخشی از کتاب: «چهل سال از پیروزی انقلاب اسلامی گذشت. یک چله پُر فراز و نشیب را پشت سر گذاشتیم و حالا آماده‌ایم تا گام دوم را برداریم؛ بلندتر و امیدوارانه‌تر و پُر فروغ‌تر از چهل سال نخست. مسائل و دغدغه‌های پرشماری در گام جدید داریم، اما مسائل حوزه «فرهنگ» چیز دیگری است. تعارف که نداریم؛ پایه انقلاب اسلامی، فرهنگ بوده است. با تغییر در این زمینه بود که آن انقلاب بزرگ به ثمر نشست. بعد هم که لشکر شیاطین دست به کار شد تا پشت این انقلاب را به زمین بزند، فرهنگ برآمده از انقلاب اسلامی بود که اندیشه و عمل ما را شکست‌ناپذیر کرد. به یاد بیاورید دهه سخت شصت را. آن حجم از سختی و مضیقه، حتی به اندازه یکی دو ماه، کافی است تا ملتی را از پای درآورد. پس ما چرا شکست نخوردیم؟ چرا واندادیم؟ پاسخش روشن است؛ اگر لشگری از فرزندان خالص ملت، در خطوط رزم، سینه سپر کرده بودند و برای حفظ عزت اسلامی‌مان خون می‌دادند، در پشت جبهه‌ها نیز، لشگر عظیمی از همین مردم با ساماندهی هسته‌های فرهنگی، مشغول مقاومت بودند. به یاد بیاوریم مساجد، مدارس و دانشگاه‌های آن دوره را. آن جوش‌وخروش و همت و اهتمام بود که نمی‌گذاشت شیرازه‌های جامعه از هم بپاشد. هر جا می‌رفتی نشانه‌ای از کاری فرهنگی را می‌دیدی که توسط خود مردم طراحی و اجرا می‌شود. گروه‌های سرود و تئاتر در مساجد و مدارس، نمایشگاه‌های عکس و طراحی و نقاشی و کاریکاتور، تشییع‌های پُرشکوه شهدا، گروه‌های مردمی پشتیبانی از جنگ و… . همه و همه زنجیره مقاومت فرهنگی را شکل داده بودند. آنها نه تنها در برابر شعبده‌های فکری و فرهنگی دشمن مقاومت می‌کردند، بلکه در موضع تهاجم به دشمن هم بودند!»

تقوا در تشکیلات چگونه است؟ در یک تشکیلات دانشجویی نسبت تشکیلات و عناصر آن چه وظایفی داریم؟

مروری بر زندگی شهیده عصمت پورانوری است که گرچه عمر کوتاهی داشت ولی توانست با تلاش و عمل مخلصانه نمره قبولی را از درگاه خداوند کسب نماید. او در سال 41 به دنیا آمد و در دوران اختناق حکومت شاهنشاهی با وجود مخالفت‌های عمال ظلم با حجاب به مدرسه رفت و در کنارش به فراگیری معارف قرآن پرداخت. با پا گرفتن شور و التهاب انقلاب در شهر دزفول او نیز به جرگه یاران خمینی پیوست و پس از آن نیز برای تبیین دین و انقلاب در مدرسه‌اش فعالیت‌های فراوانی انجام داد. او خود را سرباز مطیع انقلاب و امام می‌دانست و دوست داشت تحت لوای چادر که آن را هدیه‌ای فاطمی می‌دانست به شهادت برسد. او با یکی از رزمندگان جبهه ازدواج کرد و با کنار زدن بسیاری از سنت‌ها تلاش کرد تا سبک زندگی فاطمی را در زندگی‌اش جاری نماید. او در حمله هوایی دشمن به شهر دزفول سرانجام به آرزوی خود رسید.

برای کسی که مدتی را در فضای کانون‌ها و مؤسسات فرهنگی تربیتی سپری کرده باشد، «جُنگ» تداعی‌کنندهٔ خاطره‌های شیرینی استمعمولاً در فضای جامعه وقتی کلمهٔ جُنگ مطرح می‌شود، بیشتر برنامه‌های طنز و استندآپ‌کمدی به ذهن می‌آید ولی این واژه در دایرة‌المعارف کانون‌های فرهنگی و مؤسسات تربیتی معنای دیگری دارد. جُنگ، در ادبیات مجموعه‌های تربیتی، قالبی برای تولید و ارائهٔ یک برنامهٔ جذاب و شیرین است که از بخش‌های مختلفی تشکیل‌شده است. مجموعهٔ این بخش‌ها در کنار هم، یک جُنگ تربیتی را تولید می‌کنند که در عین سرگرم‌کننده بودن، می‌توانند اثرات تربیتی مفیدی هم داشته باشند. علی‌رغم کاربرد زیاد این قالب در کانون‌ها و مؤسسات فرهنگی تربیتی، متأسفانه کمتر دربارهٔ ظرفیت‌های تربیتی و چگونگی اجرای درست این قالب و درنتیجه بهره‌مندی از این ظرفیت‌ها صحبت شده است.پرسش اصلی کتاب جنگ جنگ تا تربیت این است که آیا می‌توانیم از این قالب جذاب، برای تولید یک برنامهٔ مؤثر در تربیت کودکان و نوجوانان استفاده کنیم یا اینکه قالب‌هایی مثل جُنگ، تنها جنبه تفریحی و سرگرمی دارند. برای دستیابی به پاسخ این پرسش، باید به دو پرسش دیگر پاسخ دهیم. نخست باید بدانیم که مفهوم دقیق جُنگ چیست و یک جُنگ تربیتی چه ویژگی‌هایی دارد. سپس به این پرسش پاسخ دهیم که اساساً چرا از قالب جنگ در برنامه‌های تربیتی‌مان استفاده می‌کنیم؛ آیا جُنگ هم مانند دیگر قالب‌های تربیتی مثل حلقه رشد، می‌تواند ظرفیت‌های تربیتی داشته باشد یا نه. در پایان و پس از آشنایی با چیستی و چراییِ جنگ، به این پرسش می‌پردازیم که برنامهٔ تربیتی طراحی شده با استفاده از این قالب را چگونه باید اجرا کرد تا ظرفیت‌های تربیتی آن محقق شود.اما با توجه به اینکه بسیاری از دست‌اندرکاران تربیت، جُنگ را «برنامه» می‌دانند، نه یک «قالب»، لازم است پیش از پرداختن به اصل مطلب، این موضوع بررسی شود. پرسش مشخصی که در بخش نخست این کتاب باید پاسخ بگیرد این است که «جُنگ قالب است یا برنامه؟!»

این اثر پایان‌نامه نویسنده و پژوهش او درباره مسجد و نقش پررنگ آن در جامعه و تمدن اسلامی است.مسجد قلب جامعه اسلامی است و اهمیت آن با تاکیدات آیات وحی، کلام گهربار معصومین و نقش تاریخی که در تمدن اسلامی تا به امروز ایفا کرده بی‌نیاز از هر دلیل است.قداست مسجد در رابطه متقابل عبودیت عبد و ربوبیت رب نهفته است بنابراین عظمتش هم در معنویت آن است و ازاین‌رو این مبحث قابل تامل است. این تحقیق در صدد است به احکام مساجد و جایگاه مسجد در دین اسلام بپردازد و نظر فقهای صدراسلام و فقهای بعد از آن را در این مورد بررسی کند.

در راه تربیت برای مجموعه‌های تربیتی این سوالات پیش می‌آید که آیا کاری که انجام می‌شود درست است؟ این کار به نتیجه قابل قبولی منتهی می شود یا خیر، آیا کار بهتر یا شیوه بهتری برای انجام کار تربیتی وجود دارد؟ این کاری که انجام می‌گیرد آیا حجیت دارد و ادا کننده تکلیف است؟ بین انبوهی از مفاهیم و معارف کدام معارف اولویت ارائه دارند؟ کدام روش‌ها برای ارائه این مطالب مناسب است؟ مخاطبان چگونه تقسیم‌بندی، جذب و حفظ شوند؟ به چه حوزه‌هایی از تربیت باید ورود کرد و چه حوزه‌هایی را باید مسکوت گذاشت؟ هدف نهایی تربیت چیست؟ چگونه می‌توان فهمید خروجی مطلوب حاصل شده است، یا خروجی مطلوب یک نظام جامع تربیتی چه چیزی می‌تواند باشد؟ این سوالات و ده‌ها سوال دیگر، مجموعه‌های فرهنگی را به پژوهش واداشته است. پژوهش پیش رو سند سوم از مجموعه پژوهش‌هایی است که دنبال تدوین یک نظام‌نامه جامع تربیتی بودند. پس از تدوین یک سند چشم‌انداز تربیتی و همچنین برنامه‌ریزی راهبردی برای مجموعه تربیتی مورد مطالعه، که بسیاری از سوالات فوق را می‌توانست پاسخ دهد، یک سوال بدون پاسخ ماند و آن هم حجیت برنامه‌های یاد شده بود.آیا برنامه‌های طراحی شده به روش‌های علمی آنقدر حجت شرعی و عقلی داشتند که بتوانند صرف هزاران نفر-ساعت فرصت طلایی مربیان، متربیان، کادر مجموعه تربیتی و همچنین هزینه‌های خیریه و مردمی اداره مجموعه‌های تربیتی را توجیه کنند؟ این سوال کلیدی تیم طراحی را به سمتی سوق داد که منطبق بر سلسله ولایت خدا، رسول و اولی الامر به بازخوانی منظومه فکری ولی امر مسلمین و ولی فقیه حاضر در حوزه‌های تربیتی بپردازد. این کتاب اهداف تربیتی و ارزش‌های محوری و راهبردی کلان تربیت در کلام رهبر انقلاب اسلامی را استخراج کرده است که برای مسئولان فرهنگی و تربیتی بسیار راهگشا است.

ندیشمندان مسلمان، از زاویۀ نگاه خود به کلام معصومین و آیات قرآن نگریسته اند و سعی کرده اند تا مسائل روز جامعه اسلامی را با نگاه تربیتی و با تمرکز بر دورۀ کودکی و نوجوانی پاسخ دهند؛ اما آنچه جایش خالی است و بسیار به چشم می آید، تحلیلی موشکافانه از نیازهای جامعه اسلامی و حرکت آن به سمت تمدن نوین اسلامی بود. آنچه دغدغه‌مندان عرصۀ تربیت را به سوی مطالعه، دقت، فهم، تفکر و تحقیق در دیدگاه‌های رهبر فرزانه انقلاب دربارۀ تربیت می‌کشاند، نگاه جامع ایشان به اتفاقات و مسائل است. رهبر انقلاب در جایگاه یک دیده‌بان، منظر‌هایی را دیده و وسعت‌هایی را یافته است که در نگاه غیر او یا نمی‌توان به آن¬ها دست یافت، یا بسیار اندک و حتی نادر است. از سوی دیگر، دیدگاه عمیق و جامع ایشان دربارۀ اسلام، و انس فزاینده با وحی و تسلط کم نظیر بر منابع وحیانی سبب می‌شود که هیچ یک از فعالان تربیتی از بررسی و مطالعه دیدگاه‌های ایشان بی‌نیاز نباشد.

داستان «عجیب‌وغریب» درباره یک گروه دانش‌آموزی است که از سوی مدرسه به اردوی تفریحی و علمی اصفهان رفته‌اند، اتفاقاتی که در این اردو رخ می‌دهد لحظاتی شاد را برای دانش‌آموزان رقم می‌زند که لبخند را روی لب مخاطب نیز می‌نشاند.

مسجد به‌مثابۀ تابلوی فرهنگی جوامع اسلامی و کانون تجمع دینی، سیاسی و اقتصادی مردم در هر شهر و روستاست. انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان یک جنبش اجتماعی با استفاده از مساجد فراگیر شد. مساجد و جلسات مذهبی همانند حلقۀ واسط بین رهبری انقلاب و مردم انقلابی بود که وظیفۀ بسیج مردم را در جهت مبارزه با حکومت بر عهده داشتند. کتاب حاضر، با طرح کلیاتی از رهیافت‌های نظری دربارۀ ارتباطات و تبیین انقلاب اسلامی، به پیشینۀ مسجد در اسلام و ایران و برخی زمینه‌ها و عوامل پیروزی انقلاب اسلامی که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از مساجد نشئت گرفته‌اند، پرداخته است.

مؤلف در اين پژوهش بر آن بوده است تا عليرغم برخی محـدوديت‌هـا و نارسـايی‌هـا مانند کم بودن اخبار، آگاهی از آنها را که چه در اخذ از منابع و چه در بهره‌گيری از آن‌هـا امكـان پـذير بوده احصاء کند تا اثر حاضر مبنايی برای نوشتن آثار بعدی گردد.

بی‌شک یکی از مهم‌ترین سنگرهای مبارزه در انقلاب اسلامی حلقهٔ واسط میان رهبران انقلاب و عامهٔ مردم مسجد بود. این نقش در سال‌های پس از پیروزی نیز تداوم یافته و سنگری برای برنامه‌ریزی و سازماندهی نیروها و مدیریت تظاهرات بود که به علت گستردگی آن در سراسر کشور، مقابله با آن برای رژیم ممکن نبود. یکی از مساجد فعال و تأثیرگذار «مسجد همت» بود که با داشتن موقعیت جغرافیایی مناسب ـ واقع بودن در تجریش ـ و فعالیت شخصیت‌های انقلابی همچون آیت‌الله طالقانی و آیت‌الله ملکی نقش مهمی در مبارزه علیه طاغوت ایفا کرد.